| 20-05-'09 | Kijk op hedendaagse media
Geschreven door bram, 04:10:05 | permalink
Luc Van Braekel meldt op zijn Facebook-account trots: "solidair met de hoofdredactie, de directie en de eigenaars van De Morgen". Hij is openlijk blij met de ontslagronde bij De Morgen omdat -kort door de bocht- het de slagkracht van links ondergraaft (en De Persgroep gezond houdt). Zijn goed recht en niet echt verwonderlijk.
Politiek correct
Maar Van Braekel bestempelt op zijn blog het zelfverklaard 'onafhankelijk' dagblad verrassend als een centrumlinkse opiniemaker. Daar is in Vlaanderen overschot aan, stelt hij.
Blijkbaar duikt hij slechts zelden in linkse kringen op, want de onvrede over de koers van de Vlaamse media, en ook 'De Morgen', is er groot. De Noord-Zuidbeweging, de vakbonden, milieugroeperingen, de comités die het opnemen voor mensen zonder papieren, mensenrechtenverenigingen, anders- en antiglobalisten, (klein) linkse partijen, enzovoort; nergens wordt in die geledingen van de maatschappij 'De Morgen', 'De Standaard' of 'Het Laatste Nieuws' bewierookt. Integendeel.
Hij schrijft ook dat 'het linkse verhaal' de norm is. Het etiket politiek correct hoort echter bij het 'rechtse verhaal' van een doorgedreven individualisering, het onderbouwen van het sociaal weefsel en de werknemersvrijheden en het weghalen van de vangnetten voor de sociaal zwakkeren.
"De gematigd rechts-conservatieve onderstroom van de Vlaamse publieke opinie", zoals Van Braekel begin dit jaar op zijn weblog schreef, is het nieuwe politiek correcte denken. Wie daar van afwijkt, wordt de les gespeld, uitgescholden en gekleineerd. Check een doorsnee webforum maar. Of durf jij nog voor stakingsrecht bij de NMBS of De Lijn opkomen, een hogere werkloosheidsvergoeding vragen of extra faciliteiten voor illegalen bepleiten?
Commercie
Vreemd is overigens de hardnekkigheid van het gegeven dat krantenredacties weinig commerciel zijn ingesteld. Want ze zouden teveel oog hebben voor persvrijheid, kwaliteit en diversiteit in opinies. Quatsch. Journalisten functioneren in een hypercommerciële omgeving en houden daar volop rekening mee. (Potentiële) adverteerders, partners, sponsors en bevriende bedrijven (in de media en elders) wordt de hand boven het hoofd gehouden. Alles wordt gedaan om de concurrenten het leven zuur te maken.
Vandaag bepalen woordvoerders, PR-bureaus, de eindeloze stroom persberichten, Bekende Vlamingen en de salesafdeling van de krant wat gedrukt wordt. De journalist voert aan de lopende band uit en kan -zeker in de krantenwereld- niet verder denken dan enkele uren. Kritisch zeker niet. Geen tijd met dergelijk kleine redacties. Risicovol ook, wetende dat er een hele horde jongeren staat te trappelen om in de journalistiek te gaan.
Geen vreemd schouwspel op een redactie: "Ha, Danone heeft een nieuw product op de markt gebracht, daar moeten we nog snel een stuk uit puren. Joop, kan jij in de Nieuwstraat een paar Vlamingen aan het woord laten. Ik stuur je het persbericht door, dan kan je daar een begeleidend stukje uit halen. Die beslissing in het parlement, duwt dat maar in de kolom."
Of nog: een woordvoerder aan de lijn die zegt "oh, en ik heb nog een primeurtje voor jou". Waarop de journalist trouw de versie van het bedrijf aan de andere kant van de telefoonlijn optekent en uittikt. Het moge duidelijk zijn, een woordvoerder geeft jou geen primeur omdat je elke dag het bedrijf door het slijk haalt.
In de watten
Maar het gaat nog verder. Adverteerders worden in de watten gelegd en krijgen alle vrijheid, hoe schots of scheef hun creatie wel is. De krant ondersteboven drukken? Als er voldoende geld op tafel komt, dan is de uitgever daar wel toe in staat. Zelfs het logo amputeren is voor de meesten geen brug te ver.
De diarree aan bijlages en magazines is er niet omwille van de mooie ogen van de lezers of de interesses van de journalisten. Neen, in de bijlages vormen de artikels het decor voor advertenties of ze moeten goodwill creëeren voor potentiële adverteerders. Idem dito met de 'specials' over bouwen, autosalons en sportwedstrijden. Ook de gratis cd's, de bijgeleverde boeken en stafkaarten horen in dat rijtje thuis. Alles voor het grote geld bij die blijkbaar niet-commercieel ingestelde mediagroepen.
Bovendien wordt het aantal negatieve artikels over de grote jongens à la Media Markt, Telenet of de autosector beperkt. Een vorm van zelfcensuur. De redactie krijgt immers elke dag ingepeperd hoe slecht het wel met de mediasector gaat. Je kan als journalist dan maar beter niet op de lange tenen van de geldverschaffers trappen.
De enigen die aan deze voorkeursbehandeling ontsnappen -en dan nog- zijn politieke partijen en de man in de straat. Het is immers politiek correct om politici als beroepszakkenvullers en ruziemakers te schetsen en een winkeldief; tja, die heeft geen rechten.
Vlaanderen In Actie
Rock Werchter of Pukkelpop afbreken? Neen, dat gaat niet, want je wil je gratis entreetje (en die vijf duotickets die je mag weggeven) voor alle Live Nation-concerten toch niet hypothekeren. Dat gaat ook op voor computerspelletjes, reviews van films en dvd's, auto's en ga zo maar door. De macht van de PR-machine...
Intussen is ook de plaag van publireportages uitgebroken. De adverteerder betaalt voor redactionele ruimte. Gelukkig meestal met vermelding 'publireportage', maar steeds vaker vallen die kleine letters ook weg. Knack bewandelt die schemerzone met zijn vele specials en overgenomen artikels uit partnerbladen, maar ook andere media durven wel eens over de schreef te gaan.
De overheid heeft daar ook een handje van weg. 'Vlaanderen In Actie' is zo'n voorbeeld. De opdracht op het ministerie luidde blijkbaar: het ophemelen van het Vlaamse beleid door 'neutrale' journalisten. Opdracht volbracht, hoor, want op de redacties werd uiteindelijk amper kritisch met VIA omgegaan. De kassa rinkelt intussen.
Ontevreden lezers
"Denk aan de lezer", krijgen journalisten vaak als goede raad. "Maar het mag niet te moeilijk zijn." Ingegeven door dure consultants allerhande wordt het beeld verspreid van een lezer dat een ingewikkeld stuk niet kan verteren.
Ik loop ondertussen heel wat ontevreden lezers tegen het lijf. Toch blijven ze soms de krant kopen, omdat elders hetzelfde potje wordt geserveerd: een mix van inhoudsloze emoverhalen, bij het haar getrokken (BV-)stunts, het buurtstukje, de hype van het moment en opgewarmde persberichten, aangevuld met een groot interview of een analyse om toch de indruk te wekken dat...
Weinig echte, ouderwetse journalistiek, echter.
Ingekapseld
Een opmerkelijk zinnetje in het betoog van Van Braekel:
De beroepsjournalist zit ingekapseld in werknemersstructuren, redactiestatuten, vakbondsstructuren, sectorafspraken en het ons-kent-ons-wereldje van mediamakers en politici.
Ik denk dat de meeste journalisten daar eerlijk gezegd weinig last van hebben. Vakbonden hoor je zelden op een redactievloer, de redactiestatuten -als die al bestaan- zijn er enkel ter versiering, de sectorafspraken spelen vooral een rol als het gaat over het berichten over partner-mediabedrijven of niet (Mijn Restaurant versus De Slimste Mens) en het ons-kent-ons-wereldje; dat is er wel degelijk. Maar het zijn vooral de adverteerders en de commerciële diensten die -vaak indirect- bepalen wat kan en niet kan. Véél meer dan de politieke overtuigingen of de historische zuil waartoe een groep behoorde.
Tuurlijk is het allemaal subtiel en heeft de redactie ook wel zijn vrijheid. Maar beweren dat journalisten wereldvreemde egoïsten zijn, klopt niet. Journalisten weten wel degelijk dat een krant 'een product' is dat verkocht moet worden. Maar het evenwicht is inmiddels zoek. En anders dan bij de banksector zal de overheid niet met miljarden zwaaien als de sector zich tegen de muur te pletter loopt.
(Het betoog van Luc Van Braekel en de blog van ex-De Morgen-journalist Tim F. Van der Mensbrugghe gaven me het duwtje om iets wat ik al langer kwijt wou neer te pennen. Dit is dus geen antwoord op het betoog van Van Braekel; over de toekomstige rol van het internet heb ik het bijvoorbeeld niet.)
Tags: media / krant / de morgen / luc van braekel | Save & share
Reacties
Geschreven door Steven Devijver, 20-05-'09 om 22:09:20 | #1891
Interessant dat de noord-zuidbeweging als links wordt bestempeld. Nog maar een reden om niet links te stemmen.
Geschreven door Jan M, 21-05-'09 om 11:25:12 | #1892
Mooi stuk, Bram.
Geschreven door Kristof Vissers, 21-05-'09 om 12:05:08 | #1893
Ik kan me heel goed vinden in deze analyse! Gelukkig bestaan er op internet wel alternatieven voor deze vorm van journalistiek.
Geschreven door victacausa, 21-05-'09 om 19:07:29 | #1894
Inderdaad beste Kristof Vissers: de enige journalisten die vandaag nog voldoen aan de klassieke vereisten van onafhankelijkheid die aan dat beroep mogen gesteld worden ...zijn de bloggers.
Dat zijn namelijk amateurs,dilettanten in de beste zin. De anderen zijn broodschrijvers, die geen persoonlijk oordeel mogen hebben, en meestal, door interiorisatie van de 'redactionele lijn', dat vanzelf al niet hebben.
Geschreven door Dimitri Antonissen, 22-05-'09 om 12:39:38 | #1898
@victacausa:
Noem ze eens: de bloggers in Vlaanderen die met hun onderzoeksjournalistiek al schandalen/affaires aan het licht gebracht hebben? Die wegen op de politiek?
Luc kan je inderdaad nog een echte "stem" noemen. Wiens verhalen soms ook overgenomen worden door de klassieke media. Maar verder zie ik echt zo goed als niemand.
Mooie opinies. Leuke links. Dat wel.
Ik ben een grote fan van een hele reeks blogs.
(deze onder andere)
Maar de beschermers van onafhankelijke journalistiek lijkt me overdreven.
Dat zie je ook in het stuk van Bram hier. Nergens ook maar één bron of onderbouwing van de argumenten.
Eigenlijk doe je daarmee net wat je -onder andere- de klassieke media verwijt.
Ik heb ook Flat Earth News gelezen, maar dat wil niet zeggen dat alle conclusies daaruit ook gelden voor de Vlaamse media.
Sommige wel.
Daarvan ben ik overtuigd.
Maar het zou fijn zijn als daar met wat minder clichés en wat meer diepgang over gediscussieerd kan worden.
Geschreven door Jan M, 22-05-'09 om 14:03:22 | #1899
@dimitri: zeer correct opmerkingen, bespaart me veel tijd.
Geschreven door bram, 23-05-'09 om 13:53:00 | #1901
Even opmerken dat ik me geen invloedrijke blogger vind. Integendeel, met nog geen 100 bezoekers per dag voor de volledige blog (het overgrote deel via Google) besef ik maar al te goed dat ik voor enkelingen schrijf. En eigenlijk schrijf ik vooral voor mezelf.
Zou ik voor een krant werken, 95% van de teksten op deze blog zou niet verschijnen, ook dit stuk niet. Ik zou de journalist vragen zijn tekst grondig te herwerken. Bloggen (zoals ik het doe) en journalistiek zijn verschillende dingen. Het bloggen is voor mij een uitlaapklep en een tijdsdoder.
Wat het onderbouwen betreft: ik geef geen voorbeelden (en zal er ook geen geven), maar spreek toch uit 8 jaar praktijkervaring. Elk aangehaald punt heb ik zelf meegmaakt; soms eenmalig, in andere gevallen wekelijkse kost.